Gezondheidszorg
16.03.2018
Koen De Leus Chief Economist

Pas op voor dokter Smartphone

De intrede van gezondheidsapps evenals technologiereuzen in de gezondheidszorg houdt de belofte in van enorme efficiëntiewinsten en kostenbesparingen. Een strikte controle door de overheid is noodzakelijk om te vermijden dat we een monster baren.

Vanaf volgend jaar kunnen een aantal gezondheidsapps worden terugbetaald door de ziekteverzekering. “Om de uitdaging in de zorg op te vangen, moeten we volop inzetten op innovatie”, zegt minister De Block. Het nieuws van enkele weken geleden dat Amazon, samen met Berkshire Hathaway en JP Morgan, meer efficiëntie wil brengen in de gezondheidsdienstverlening, zal bij haar dan ook als muziek in de oren klinken.

De intrede van digitaliteit en technologie keert misschien de stijgende trend van gezondheidsuitgaven. In België stegen de overheidsuitgaven in de sector sinds de jaren 70 bijna dubbel zo snel als de welvaart. Het Federaal Planbureau raamt tegen 2060 een toename van 8% van het bbp naar 10%. “Maar hou je rekening met de introductie van robotica, genomica en andere technologieën dan lopen die kosten al snel op tot 14%”, waarschuwt gezondheidseconoom professor Annemans.

NEGATIEVE PRODUCTIVITEIT



Hét probleem binnen de gezondheidssector is de lage productiviteit. In de VS steeg die voor de hele economie met 1,7% over de periode 1990-2010. Voor de sectoren gezondheid en sociale bijstand bedroeg dat cijfer -0,6% als gevolg van gigantische over- en onderconsumptie én inefficiënties. Biedt technologie een oplossing?

Onderconsumptie is een kluifje naar de hand van apps. Het gebrek aan therapietrouw, het vergeten nemen van medicijnen, kost handenvol geld. Een betere monitoring kan veel leed, en geld, besparen. Het intelligente pillendoosje herinnert bompa aan het nemen van zijn pil . Een substantieel deel van de mensen met hoge bloeddruk nemen hun bloeddrukverlagende medicijnen niet in. Een lage therapietrouw bij chronische ziektes is een probleem in alle ontwikkelde medische systemen.

App ’s zullen vooral nuttig zijn in het verbeteren van de therapietrouw. In de preventie vallen de resultaten tegen. De stappenteller? De polshorloge die je slaappatroon meet en een rist vitale parameters? Volgens recente studies, verschenen in het medische top blad JAMA, hebben ze geen enkel effect op de gezondheid. De uitdaging in de bepaling door minister De Block welke gezondheidsapps terugbetaald zullen worden, is tussen de duizenden medische apps het kaf van het koren scheiden. Een noodzakelijk karwei want het spook van overconsumptie ligt hier op de loer.

OVERCONSUMPTIE



Te veel onderzoeken en doktersbezoeken zijn de grootste kwaal van de gezondheidszorg. Dertig procent van de Belgische gezondheidsuitgaven gaat naar onnodige zorg en medicijnen, raamt de Wereldgezondheidsorganisatie.
Aan de basis van overconsumptie ligt de complexe problematiek van de hospitaalfinanciering én de ‘vergoeding per prestatie’-structuur. Een bevriende arts omschreef ooit de hartafdeling van ziekenhuizen als het pretpark Walibi: ‘Je betaalt vooraf en je mag overal eens op zitten.’ En aangezien de overheid toch het gros van de rekening ophoest, maalt de patiënt daar niet om.

Door peer-review kan gekeken worden of het voorschriftgedrag van een arts niet buitensporig is. Daarbovenop moeten we naar een andere structuur van verloning. Een systeem kan uitgebouwd worden waarbij de vergoeding gebaseerd is op drie pijlers: (1) Een bepaald bedrag per patiënt per jaar. Dit gaat overconsumptie tegen. (2) Een extra vergoeding op voorwaarde dat de arts bijvoorbeeld 80% van zijn patiënten ouder dan 60 jaar vaccineert met een antigriepvaccin. Dit compenseert doelgericht het negatieve effect van onderconsumptie dat voortvloeit uit de vergoeding per patiënt. (3) Wie efficiënt werkt, wordt daar voor beloond. Dit kan door bijvoorbeeld het voorschriftgedrag van een dokter te vergelijken met dat van de collega’s.

EFFICIËNTIE



Meer efficiëntie is mogelijk via telegeneeskunde. Een huisarts vermoedt een hartaanval? Hij stuurt van thuis reeds een EKG door waardoor de cardiologen vanop afstand reeds een diagnose kunnen stellen. Van zodra de patiënt in het ziekenhuis aankomt, kunnen ze ingrijpen. Een andere nuttige applicatie het monitoren van de contracties bij een zwangere vrouw vanaf thuis. De gynaecoloog in het ziekenhuis beslist of ze al dan niet best naar het ziekenhuis komt.

Telegeneeskunde laat ook toe dat alle medische gegevens op één centrale plaats verzameld worden. Dat zorgt voor meer digitale controle op de eigen gezondheidszorginformatie en een betere coördinatie. In de VS vallen jaarlijks 250,000 slachtoffers door medische fouten vooral door een gebrekkige afstemming. Bij ons schat men de sterfte door medische fouten op drieduizend per jaar en de meeste fouten zouden medicatie gerelateerd zijn. Een goede app (die al bestaat in het elektronisch medisch dossier) zou één kunnen zijn waar de huisarts de medicatie inbrengt om te zien of alle medicijnen wel compatibel zijn met elkaar. Vooral bij bejaarden is dit een probleem. De door minister De Block opgelegde verplichting aan apps om te kunnen communiceren met de officiële onlinegezondheidstoepassingen van de Vlaamse en de federale overheid speelt hierop in.

STRIKTE REGELGEVING



Niettegenstaande de beloftevolle toepassingen, is het opletten voor diepe valkuilen. Een eerste is een kostenexplosie door nieuwe technologieën in plaats van besparingen. Apps spelen in op opvolging en hopelijk ooit op preventie. Voor predictie is er het genoom. Genomica belooft een snellere vaststelling van aandoeningen. Het laat precisiegeneeskunde toe, waarbij de behandelingen aangepast worden aan het genoom van het individu. Met behulp van farmacogenetica weet de patiënt op voorhand of een medicijn doeltreffend zal zijn. De mogelijkheden zijn enorm, maar een algemene toepassing leidt tot een kostenexplosie. Harde keuzes moeten gemaakt worden.

Het privacy probleem is nog een grotere uitdaging. Misbruiken van persoonlijke gezondheidsgegevens zadelt onfortuinlijke mensen op met een onbetaalbare gezondheidsverzekering. Mogelijk is dat het minste van onze zorgen. Met Big Data komt Big Brother. Computers zullen ons uiteindelijk beter kennen dan wijzelf, meent Yuval Hariri, auteur van het immens populaire “Sapiens”. Die gepersonaliseerde medische zorg houdt ons gezonder en zorgt ervoor dat we wijzer zullen handelen. Maar met de fusie van de informatie- en biotechrevolutie dreigt ook het hacken van onze lichamen, waarschuwt Hariri. Alle macht gaat naar de bezitters van onze data: dat kan Amazon zijn, of Alibaba, of de geheime politie. We verglijden potentieel naar een datadictatuur.

Het tegenhouden van de digitale gezondheidszorg is niet mogelijk of wenselijk. Maar een strikte controle van de overheid is noodzakelijk. Dit gebeurde te weinig in de andere sectoren die de technologiereuzen hebben betreden. Innovatie kreeg daar voorrang. Het geschenk dat sociale media moest zijn voor de democratie bleek een paard van Troje met een meer gepolariseerde wereld tot gevolg.

De snelheid van implementatie van nieuwe gezondheidstechnologieën moet ondergeschikt zijn aan de veiligheid en controle van die data. Technologie om de technologie is uit den boze en leidt tot een kostenexplosie en een berg die een muis baart. We mogen nooit het doel uit het oog verliezen: is het nuttig, worden we er echt beter van, en tegen welke prijs? Ongecontroleerde ontwikkelingen ondervinden we hier aan den lijve en betalen we cash. Enkel door die strikte controle vermijden we dat we een monster baren.

Hendrik Cammu, arts, docent VUB en publicist, is mede-auteur van dit artikel. 

De opinies in deze blog zijn die van de auteurs en geven niet noodzakelijk het standpunt van BNP Paribas Fortis weer.
auteurs
Koen De Leus Chief Economist
Koen De Leus (Bonheiden, 1969) behaalde zijn masterdiploma Handelswetenschappen aan de Economische Hogeschool Sint-Aloysius (EHSAL).Sinds september 2016 is hij Chief Economist bij BNP Paribas Fortis. Hij is ook gastdocent in ‘Behavioural Finance’ aan de EHSAL Management School. Koen publiceerde in 2017 zijn boek ‘De Winnaarseconomie: uitdagingen en kansen van de digitale revolutie’. In 2012 publiceerde Koen ‘De Gouden Beursleuzen’. In 2006 schreef hij ‘Naar Grijsland’ samen met Paul Huybrechts, over de sociale en economische uitdaging van de vergrijzing.